چک حقوقی

مقدمه

در صورتی که چک به هر علتی از طرف بانک برگشت شود، صادرکننده‌ی چک علاوه بر مسئولیت مدنی، مسئولیت کیفری نیز خواهد داشت؛ در واقع یکی از ضمانت اجراهای چک برگشتی، قابلیت تعقیب کیفری آن می باشد؛ یعنی می توانیم علیه صادر کننده در صورت وجود شرایطی دعوای کیفری مطرح نماییم.

اصل بر قابل تعقیب کیفری بودن چک می‌باشد؛ مگر آنکه صادرکننده‌ی چک اوصافی را ثابت نماید که این قابلیت چک از بین برود.

قانونگذار در سال ۱۳۸۲ با سیاست کاهش چک‌های دارای وصف کیفری ماده ۱۳، قانون صدور چک [۱] را اصلاح نمود و در آن مواردی را بیان نمود که در صورت وجود داشتن، چک دیگر قابل تعقیب کیفری نمی‌باشد. این در حالی است که اجرای این سیاست موجب بی اعتمادی مردم نسبت به این سند تجاری مفید و نیز افزایش سوء استفاده، سودجویان قرار گرفته است.

در ادامه به بیان برخی مواردی خواهیم پرداخت که با تحقق هریک از آنان چک دیگر قابلیت تعقیب کیفری نخواهد داشت.

 

۱) چک سفید امضاء

برابر مفاد ماده ۱۳ اصلاحی سال ۱۳۸۲، در صورتی که چک وعده‌دار یا سفید امضاء صادر گردیده باشد، صادرکننده چک قابل تعقیب کیفری نمی باشد.

چک سفید امضاء

منظور از سفید امضاء بودن چک، بدون امضا بودن آن نیست زیرا در چنین صورتی سند مزبور چک نمی‌باشد (دارای اعتبار نمی باشد)، بلکه حالتی را بیان می کند که چک امضاء دارد اما از جهت محتوا و سایر موارد سفید است؛ در واقع چک سفید امضا چکی است بدون قید مبلغ، تاریخ و نام دارنده.

بیشتر بدانید: چک و انواع آن
۲) چک مشروط

در صورت درج شرط در چک، چک قابلیت تعقیب کیفری خود را از دست می‌دهد، اما از طریق اجرای ثبت نیز می‌توان نسبت به آن اقدام کرد. بنابراین در این حالت مطالب و ادعاهای مربوط به شرط در اداره ثبت قابل رسیدگی نمی‌باشد و فقط وجه مرقوم در چک قابل صدور اجراییه در اداره ثبت می‌باشد.

برای مثال خریدار تمام یا قسمتی از مبلغ معامله را به صورت یک فقره چک صادر و در اختیار فروشنده بگذارد و شرط کند که فقط پس از انتقال سند در محضر، طلبکار حق برداشت دارد. در صورت صدور چک مشروط، بانک نیز مانند اداره ثبت، به شرط مذکور توجهی نمی‌کند.

لازم به ذکر است در فرضی که بدون قید در متن چک ثابت شود که چک مشروط بوده است نیز، چک قابلیت تعقیب کیفری خود را از دست خواهد داد؛ همانند مورد تعهد و تضمین که اثبات آن به هر نحو می‌تواند وصف کیفری چک پرداخت‌نشدنی را ذایل نماید.

 

۳) چک تضمین

چنانچه در متن چک قید شده باشد که چک بابت تضمین انجام معامله یا تعهدی است دیگر قابلیت شکایت کیفری ندارد؛ مانند چکی را که مستأجر بابت تخلیه ملک در سر وعده به مؤجر می‌دهد. بنابراین در صورتی که مستاجر با انقضای مدت اجاره ملک را تخلیه نکند، موجر نمی‌تواند علیه مستأجر به واسطه داشتن چک تخلیه، شکایت کیفری مطرح نماید؛ این در حالی است که موجر این امکان را خواهد داشت تا از طریق محاکم حقوقی وجه چک را مطالبه نماید.

 

۴) عدم رعایت مهلت‌های قانونی شش‌ماهه

دارنده چک باید تا شش‌ماه از تاریخ صدور چک برای وصول آن به بانک مراجعه کند؛ همچین دارنده حداکثر شش‌ماه از تاریخ گواهی عدم پرداخت می‌تواند به دادسرا مراجعه و طرح شکایت کیفری نماید و در غیر این صورت چک حقوقی می‌شود.


[۱] مطابق ماده ۱۳ قانونِ صدور چک، در موارد زیر صادر کننده چک قابل تعقیب کیفری نیست:
الف- در صورتی که ثابت شود چک سفید امضاء داده شده باشد؛
ب- هر‌گاه در متن چک، وصول وجه آن منوط به تحقق شرطی شده باشد؛
ج- چنانچه در متن چک قید شده باشد که چک بابت تضمین انجام معامله یا تعهدی است؛
د- هر‌گاه بدون قید در متن چک ثابت شود که وصول وجه آن منوط به تحقق شرطی بوده یا چک بابت تضمین انجام معامله یا تعهدی است.
ه – در صورتی که ثابت گردد چک بدون تاریخ صادر شده و یا تاریخ واقعی صدور چک مقدم بر تاریخ مندرج در متن چک باشد.

این مطلب را از دست ندهید: چک کیفری و چک حقوقی
بهتر است بدانید: وصول چک از طریق اداره ثبت
منبع نشریه سند، سال ۱۲، شماره ۱۲۰،بهار ۱۳۹۶ حقوق تجارت، دکتر ربیعا اسکینی باشگاه خبرنگاران جوان (YJC)

نظرات بسته شده است.