مهریه و قوانین آن

مقدمه

به هدیه‌ای که مرد هنگام عقد ازدواج به همسرش می‌دهد، مهریه یا صداق گفته می‌شود. مقدار مهریه بستگی به توافق مرد و زن دارد و مقدار مشخصی برای مهریه معین نشده است. هر چیز معقولی که دارای ارزش اقتصادی و اجتماعی باشد، می‌تواند به عنوان مهریه مورد توافق مرد و زن قرار بگیرد؛ چیزهایی مثل: پول، طلا، نقره، زمین، مِلک، وسایل زندگی و حتی چیزهایی مثل: آموزش قرآن یا آموزش مهارتی ویژه و یا سفرهای زیارتی.

 

زمان مالکیت مهریه

مطابق قانون به محض وقوع عقد نکاح، زوجه مالک مهریه می شود که البته نیمی از آن در‌‌ همان لحظه و نیم دیگر به هنگام شروع زندگی مشترک (تمکین) در مالکیت او استقرار می‌یابد.  در ایران رایج است که مهریه یا ملک غیرمنقول است و یا اینکه سکه بهار آزادی و یا وجه نقد.

 

مهریه مؤجل

اگر مهریه موجل باشد، زوجه باید تا زمان مشخص‌شده منتظر بماند  و پس از آن زمان است که در واقع صاحب مهریه می‌شود و می‌تواند برای دریافت آن اقدام کند. لازم به ذکر است که در حال حاضر عرف نیست که در دفا‌تر ازدواج، مهریه به صورت زمان‌دار ثبت شود اما در بسیاری اوقات مهریه به صورت عندالاستطاعه ثبت می‌شود که در این صورت زن فقط زمانی می‌تواند مهریه را مطالبه کند که زوج توان پرداخت آن را داشته باشد.

 

حق حبس زوجه

زن می تواند بعد از عقد ازدواج ، شروع زناشویی و تمکین را منوط به اخذ مهریه نماید که در این صورت شوهر مکلف است مهریه و نفقه وی را بپردازد . این حق را که مطابق قانون به زوجه تعلق می گیرد “حق حبس” می گویند.

  • حتی اگر مهر توسط زوج تقسیط شود، حق حبس زوجه تا پایان پرداخت کل مهریه پابرجاست.
  • اگر زوجه قبلا تمکین کرده باشد حق حبس او زائل می شود.
  •  اگر مهریه عند الاستطاعه باشد، رویه دادگاه خانواده چنین است که حق حبس زوجه را زائل می دانند.

 

طرق مطالبه مهریه

دعوای مهریه در واقع کلید ورود به سایر دعاوی خانواده می باشد، معمولا زوجه در ابتدا برای وصول مهریه یا نفقه خود اقدام می کند و در پی آن به طرح سایر دعاوی خانواده می پردازد.برای مطالبه مهریه، زوجه می تواند از دو طریق زیر اقدام نماید:

دادگاه خانواده

 

مطالب مرتبط

انعقاد معاملات قانونی

توارث زوجین

روش اول: مراجعه به دادگاه خانواده و تقدیم دادخواست

زوجه می تواند با ارایه دادخواست حقوقی به دادگاه ویژه خانواده ، مهریه خود ، هزینه ابطال تمبر و حق الوکاله وکیل را مطالبه نماید و همزمان تقاضای توقیف اموال همسرش را نیز بنماید . با توجه به قانون جدید شورای حل اختلاف و قانون حمایت از خانواده مصوب ۱۳۹۲، اگر میزان مهریه کمتر از دویست میلیون ریال باشد، رسیدگی به دعوا در صلاحیت شورای حل اختلاف و در غیر اینصورت، رسیدگی در صلاحیت دادگاه خانواده خواهد بود.

 

روش دوم: مراجعه به اداره اجرای ثبت اسناد و درخواست صدور اجرائیه

از آن جا که سند ازدواج یک سند رسمی است، زوجه می تواند از طریق اجرای ثبت اسناد رسمی مهریه خود را مطالبه نماید. مرجع صالح درخواست صدور اجراییه برابر بند «ج» ماده ۲ آیین‌نامه اجرای مفاد اسناد لازم‌الاجرا و طرز رسیدگی به شکایت از عملیات اجرایی، دفتر ازدواجی است که عقد نکاح را ثبت کرده است.


مهم ترین مواد قانونی مرتبط

قانون مدنی:

ماده ۱۰۷۸ – هر چیزی را که مالیت داشته و قابل تملک نیز باشد می توان مهریه قرار داد .
ماده ۱۰۷۹ – مهریه باید بین طرفین تا حدی که رفع جهالت آنها بشود معلوم باشد .
ماده ۱۰۸۰ – تعیین مقدار مهریه منوط به تراضی طرفین است .
ماده ۱۰۸۲ – به مجرد عقد ، زن مالک مهر می شود و می تواند هر نوع تصرفی که بخواهد در آن بنماید .

ماده ۱۰۸۵ – زن می تواند تا مهر به او تسلیم نشده از ایفای وظایفی که در مقابل شوهر دارد امتناع کند مشروط بر اینکه مهر او حال باشد . این امتناع مسقط حق نفقه نخواهد بود .
ماده ۱۰۸۶ – اگر زن قبل از اخذ مهریه به اختیار خود به ایفای وظایفی که در مقابل شوهر دارد قیام نمود دیگر نمی تواند از حکم ماده قبل استفاده کند معذلک حقی که برای مطالبه مهر دارد ساقط نخواهد شد .

آیین نامه اجرایی قانون الحاق یک تبصره به ماده (۱۰۸۲) قانون مدنی:

ماده ۱ـ چنانچه مهریه وجه رایج باشد مرجع صالح بنا به درخواست هر یک از زوجین میزان آن را با توجه به تغییر شاخص قیمت سال زمان تأدیه نسبت به سال وقوع عقد محاسبه و تعیین می نماید.
تبصره ـ در صورتی که زوجین در حین اجرای عقد در خصوص محاسبه و پرداخت مهریه وجه رایج به نحو دیگری تراضی کرده باشند مطابق تراضی ایشان عمل خواهد شد.
ماده ۲ـ نحوه محاسبه مهریه وجه رایج بدین صورت است:
متوسط شاخص بها در سال قبل ، تقسیم بر متوسط شاخص بها در سال وقوع عقد، ضربدر مهریه مندرج در عقدنامه.
ماده ۳ـ در مواردی که مهریه زوجه باید از ترکه زوج متوفی پرداخت شود تاریخ فوت مبنای محاسبه مهریه خواهد بود.

قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۲:

ماده ۴ـ رسیدگی به امور و دعاوی زیر در صلاحیت دادگاه خانواده است:
۱ـ نامزدی و خسارات ناشی از برهم زدن آن
۲ـ نکاح دائم، موقت و اذن در نکاح
۳ـ شروط ضمن عقد نکاح
۴ـ ازدواج مجدد
۵ ـ جهیزیه
۶ ـ مهریه
۷ـ نفقه زوجه و اجرت المثل ایام زوجیت
۸ ـ تمکین و نشوز
۹ـ طلاق، رجوع، فسخ و انفساخ نکاح، بذل مدت و انقضای آن
۱۰ـ حضانت و ملاقات طفل
۱۱ـ نسب
۱۲ـ رشد، حجر و رفع آن
۱۳ـ ولایت قهری، قیمومت، امور مربوط به ناظر و امین اموال محجوران و وصایت در امور مربوط به آنان
۱۴ـ نفقه اقارب
۱۵ـ امور راجع به غایب مفقود الاثر
۱۶ـ سرپرستی کودکان بی سرپرست
۱۷ـ اهدای جنین
۱۸ـ تغییر جنسیت

ماده ۵ ـ درصورت عدم تمکن مالی هریک از اصحاب دعوی دادگاه می تواند پس از احراز مراتب و با توجه به اوضاع واحوال، وی را از پرداخت هزینه دادرسی، حق‌الزحمه کارشناسی، حق الزحمه داوری و سایر هزینه ها معاف یا پرداخت آنها را به زمان اجرای حکم موکول کند. همچنین در صورت اقتضاء ضرورت یا وجود الزام قانونی دایر بر داشتن وکیل، دادگاه حسب مورد رأساً یا به درخواست فرد فاقد تمکن مالی وکیل معاضدتی تعیین می کند.

ماده ۱۲ـ در دعاوی و امور خانوادگی مربوط به زوجین، زوجه می تواند در دادگاه محل اقامت خوانده یا محل سکونت خود اقامه دعوی کند مگر در موردی که خواسته، مطالبه مهریه غیرمنقول باشد.

ماده ۲۲ـ هرگاه مهریه در زمان وقوع عقد تا یکصد و ده سکّه تمام بهارآزادی یا معادل آن باشد، وصول آن مشمول مقررات ماده (۲) قانون اجرای محکومیت‌های مالی است. چنانچه مهریه، بیشتر از این میزان باشد در خصوص مازاد، فقط ملائت زوج ملاک پرداخت است. رعایت مقررات مربوط به محاسبه مهریه به نرخ روز کماکان الزامی است.

 

منبع محشی قانون مدنی، دکتر کاتوزیان حقوق مدنی (حقوق خانواده)، دکتر کاتوزیان، جلد اول، نکاح و طلاق

نظرات بسته شده است.