توارث زوجین

مقدمه

یکی از آثار حقوقی عقد ازدواج دائم، ارث بردن مرد و زن از یکدیگر بعد از فوت یکی از آنهاست که مبنای این توارث در قرآن مجید آمده و قانون مدنی نیز به جزئیات و نحوه ارث بری و تفاوت های مقدار ارث مرد و زن پرداخته است. در میزان سهم الارث زن و شوهر تفاوت‌هایی وجود دارد و همچنین وجود یا عدم وجود فرزندان در میزان سهم الارث زن و مرد تاثیر دارد و چنانچه مرد دارای همسران متعدد باشد نیز در میزان سهم الارث زن یا زنان، تغییراتی ایجاد می شود. در این نوشتار مختصری در باب توارث زوجین بیان می کنیم؛

میزان سهم الارث زوجین از یکدیگر

همان گونه که ذکر شد، یکی از شرایط لازم برای این که زن و شوهر وارث هم بشوند عقد نکاح دائم است، یعنی در ازدواج موقت توارث بین زوجین برقرار نمی شود و شرط بعدی برای ارث بردن زن و مرد از یکدیگر این است که در زمان فوت، زن و مرد در عقد هم باشند و رابطه زوجیت موجود باشد. مطابق مواد ۹۰۰ و ۹۰۱ قانون مدنی چگونگی ارث بردن زن و شوهر به شرح ذیل قابل بررسی است.

توارث زوجین

 

الف) فوت زوج (شوهر):
با فوت شوهر، همسر وی در کنار سایر وراث از هر طبقه‌ای که باشد سهم می‌برد که برای آن دو حالت قابل تصور است:
حالت نخست این که زوج دارای فرزند یا نوه باشد دراین صورت سهم زن یک هشتم ترکه است.
حالت دوم این که شوهر دارای فرزند یا نوه نباشد که زوجه یک چهارم از اموال شوهر ارث می‌برد.

لازم نیست شوهر ازهمان زن، فرزند داشته باشد در صورتی که از سایر همسران نیز فرزند یا نوه داشته باشد، زن یک هشتم ارث می‌برد. 

مطابق با ماده ۹۴۲ قانون مدنی، در صورت تعدد زوجات ربع یا ثمن ترکه که تعلق به زوجه دارد بین همه آنان به صورت مساوی تقسیم می‌شود، یعنی چنانچه شوهر دارای چند همسر باشد سهم‌الارثی که طبق قانون تعیین می‌شود بین همه همسران بطور مساوی تقسیم می‌شود.

طبق ماده ۹۴۹ قانون مدنی در صورت نبودن هیچ وارث دیگری به غیر از زوج یا زوجه، شوهر تمام ترکه زن متوفای خود را می‌برد ولیکن زن فقط نصیب خود را و بقیه ترکه شوهر در حکم مال اشخاص بلاوارث و تابع ماده ۸۶۶ خواهد بود.

ب) فوت زوجه (زن):
به استناد بند ۱ ماده ۸۹۹ و بند ۱ ماده ۹۰۰ قانون مدنی در صورت فوت زن، چنانچه دارای فرزند یا نوه باشد هر چند از شوهر دیگر، یک چهارم از کل اموال به جا مانده به شوهر وی ارث می‌رسد و چنانچه زن دارای فرزند یا نوه نباشد نصف اموال را شوهر ارث  می‌برد و مابقی اموال بین بقیه وراث تقسیم می‌شود.

توارث زوجین

 

توارث زوجین پس از طلاق

در مقام بیان شرایط توارث زوجین آوردیم ؛ برای اینکه زن و شوهر از یکدیگر ارث ببرند ، علاوه بر وجود رابطه زوجیت باید این علقه در هنگام وفات یکی از طرفین وجود داشته باشد و به وسیله طلاق یا فسخ منقطع نگردیده باشد . لذا چنانکه این رابطه ، به وسیله طلاق و جدایی ، گسسته شود دیگر علی الاصول زن و مرد از یکدیگر ارث نمی برند.

الف ) طلاق بائن:

قانون گذار عدم توارث در طلاق بائن را در قسمت اخیر ماده 943 مورد تصریح قرار داده است .پس از اینکه طلاق بائن واقع گردید و عقد نکاح منحل شد دیگر موجبی برای توارث وجود ندارد لذا به محض وقوع طلاق بائن زوجین از یکدیگر ارث نخواهند برد .در فقه امامیه و شافعیه بر اینکه در طلاق بائن زوجین از یکدیگر ارث نخواهند برد ، اتفاق نظر وجود دارد .

ب) طلاق رجعی:

قانونگذار در ماده 943 ق . م . مقرر می دارد : « اگر شوهر زن خود را به طلاق رجعی مطلقه کند ، هر یک از آنها قبل از انقضاء عده بمیرد دیگری از او ارث می برد ؛ لیکن اگر فوت یکی از آنها بعد از انقضاء عده بوده یا طلاق بائن باشد ، از یکدیگر ارث نمی برند » .

فقها و حقوقدانان با توجه به آثاری که بر طلاق رجعی و در زمان عده مترتب است مطلقه رجعیه را در حکم زوجه می پندارند و یکی از آثاری که در طلاق رجعی و در زمان عده رجعیه وجود دارد حکم توارث زوجین است زیرا در زمان عده حکم توارث زوجین از یکدیگر که در زمان عقد نکاح دائم جاری است ، در زمان عده نیز موجود است و در صورت فوت یکی از زوجین دیگری از او ارثیه می برد . و این امر استثنائی است بر شرط وجود زوجیت هنگام فوت همسر ؛ زیرا با وقوع طلاق رابطه زوجیت و عقد نکاح منحل می شود ولی قانونگذار در خصوص طلاق رجعی یک سری احکام خاص را تشریع کرده از جمله اینکه زوجین در زمان عده طلاق رجعی در صورت فوت یکی از آنها دیگری از او ارث می برد .

توارث زوجین

 

ج) طلاق در حال مرض:

طلاق حق مرد است و هر وقت بخواهد می تواند آن را واقع سازد خواه در حال صحت یا مرض ، منوط به اینکه اهلیت ایقاع طلاق را دارا باشد . با وقوع طلاق بائن و سپری شدن عده رجعیه رابطه توارث نیز پایان می پذیرد .

وجود زوجیت هنگام فوت همسر شرط توارث زوجین از یکدیگر است اما ب این امر استثنائی وارد شده است و آن هم در خصوص « طلاق در مرض متصل به فوت » است .

منظور از مرض الموت یا مرض متصل به موت مرضی است که عادتآ و غالبآ به مرگ منجر می گردد خواه به سبب همان مرض و یا در آن حین به دلیل دیگری به مرگ منتهی می شود .

طبق ماده 944 قانون مدنی [1] هر چند که طلاق به صورت بائن واقع گردیده و رابطه زوجیت قطع شده است و مطلق و مطلقه کاملآ از یکدیگر بیگانه اند ، معهذا زوجه در این حالت از زوج با تحقق سه شرط ارث می برد :

  • 1 _ فوت مرد ، ظرف یک سال از تاریخ طلاق ، اتفاق افتد .
  • 2 _ فوت ، به علت و به استناد همان مرضی مرضی باشد که در آن مرض ، مرد همسر خود را طلاق داده است .
  • 3 _ زن ، در این مدت شوهر جدید اختیار نکرده باشد .

اگر یکی از این سه شرط موجود نباشد زوجه در این وضعیت ارث نخواهد برد .

بهتر است بدانید: مبانی حقوقی ارث
شاید  بخواهید بدانید: ارث خویشاوندان طبقه اول
این مطلب را از دست ندهید: ارث خویشاوندان طبقه دوم

[1] ) ماده 944 قانون مدنی: “اگر شوهر در حال مرض زن خود را طلاق دهد و ظرف یک سال از تاریخ طلاق به همان مرض بمیرد، زوجه از او ارث می برد اگر چه طلاق بائن باشد، مشروط بر این زن شوهر نکرده باشد”.

نظرات بسته شده است.