آشنایی با علم حقوق

آشنایی اجمالی با علم حقوق

علم حقوق، مطالعه مجموعه قواعدی است که جهت تنظیم رفتار و اعمال حاکم بر روابط میان اشخاص (حقیقی و حقوقی) ایجاد و تقنین می‌شود. به سبب پیچیدگی و فراوانی قواعد حقوقی در عرصه‌های گوناگون حیات اجتماعیِ انسان، تقسیم‌بندی علم حقوق امری ضروری و اجتناب‌ناپذیر است؛ علم حقوق را در کلان‌ترین و بنیادی‌ترین تقسیم خود، از لحاظ رابطه به دو دسته‌ی خصوصی و عمومی تقسیم‌بندی می‌کنند.

  • حقوق خصوصی حاکم بر روابط افراد با یکدیگر است. و شاخه های آن عبارت‌اند از: حقوق مدنی،حقوق تجارت، حقوق دریایی و حقوق بین الملل خصوصی.
  • حقوق عمومی شامل قواعدی است که بر روابط دولت و مردم حکومت می‌کند و هم‌چنین سازمان‌های دولتی را نظم می‌بخشد. و شاخه های آن عبارت‌اند از: حقوق اساسی، حقوق اداری، حقوق مالی، حقوق کار و حقوق جزایی. که هرچند به لحاظ فنی بخشی از حقوق عمومی است اما معمولاً به عنوان یک رشته جداگانه در نظر گرفته می‌شود.
  • علم حقوق به لحاظ قلمروی اجرا به دو گروه حقوق داخلی و حقوق بین‌الملل تقسیم می‌شود. حقوق داخلی محدود به مرزهای سرزمینی یک کشور است؛ حقوق بین‌الملل حاکم بر روابط دولت‌ها در جامعه بین‌المللی.

نظام حقوقی ایران

حقوق در ایران برگرفته ازحقوق اسلامی و حقوق رومی – ژرمنی و به‌ طور خاص حقوق فرانسه است. شریعت و فقه اسلامی، هم در عرصه قانون‌گذاری و هم در مرحله اجرای قوانین، نقش اساسی دارد. مطابق اصل چهارم و هفتاد و دوم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، نهادهای قانون‌گذار باید موازین اسلامی را مبنای قانون‌گذاری خود قرار دهند و حق ندارند قوانین مغایر با احکام اسلام وضع کنند. ولی از نظر روش استنباط حکم و وسایل فنی آن، با سیستم رومی – ژرمنی شباهت بیشتری دارد تا با سیستم کامن‌لا.

در نظام حقوقی ایران، قانون به مفهوم عام آن، انواعی دارد که به ترتیب اهمیت عبارت‌اند از:

۱) قانون اساسی، که چهار چوب کلی نظام سیاسی و اجتماعی کشور را مشخص کرده است.

۲) قوانین عادی یا پارلمانی، که اصلی ‌ترین و رایج ‌ترین مصداق قانون است و به تأسیسی، امضایی و تفسیری تقسیم می‌شود.

۳) قوانین غیر پارلمانی، مانند تصویب‌نامه‌ها، آیین‌نامه و بخشنامه‌های قوه مجریه و نهادهای خاص، مانند بخشنامه‌های صادر شده در قوه‌ی قضائیه، مصوبات شورای استان، شهر و روستا و تصمیمات کلی و نوعیِ شورای عالی انقلاب فرهنگی در حیطه‌ی صلاحیت آن.

شرط اعتبار قوانینِ هر رتبه، سازگاری با قوانین مرتبه بالاتر است.

1 نظر
  1. na می گوید

    با سلام
    ممنون از مطلب مختصر و مفیدتون

نظرات بسته شده است.